هم قتل مؤمن بوده ، و بنا بر اين از ظاهر آيه بر مىآيد كه قتل خطايى بوده كه بوسيله بعضى از مؤمنين صورت گرفته ، و او كسى از مشركين را كشته ، به خيال اينكه مشرك است و اگر القاى سلام كرده از ترس بوده ، و حال آنكه اينطور نبوده و او به راستى مسلمان شده و يا مىخواسته مسلمان شود . و آيه شريفه توبيخش مىكند به اينكه اسلام ، ظاهر حال و گفتار افراد را معتبر مىداند و مسلمانان حق تفتيش از باطن كسى ندارند ، باطن هر كسى را خدا مىداند و امر دلها به دست خداى لطيف و خبير است . و بنا بر آنچه ما از ظاهر آيه فهميديم جمله : * ( « تَبْتَغُونَ عَرَضَ الْحَياةِ الدُّنْيا » ) * از باب اقتضاى حال در كلام آمده ، مىخواهد بفهماند حال و وضع شما كه اين كار را كرديد و شخصى را با اينكه اظهار اسلام و ايمان كرد بدون اعتنا به سرنوشت او و بدون تحقيق از اسلام و كفرش به قتل رسانديد ، حال كسى است كه در پى غنيمت است و جز به دست آوردن مال از هر راهى كه باشد هدفى ندارد ، هر چند كه كشتن افراد با ايمان باشد . و معلوم است كه چنين كسى كوچكترين مساله را بهانه قرار مىدهد و بدون هيچ عذر موجهى افراد را مىكشد ، تا اموال كشته خود را به غنيمت بر دارد و اين همان حال است كه مؤمنين قبل از ايمان آوردن داشتند ، آرى در دوره جاهليت مردم هيچ هدفى به جز دنيا و ماديات نداشتند و امروز كه خداى منان بر آنان منت نهاده و نعمت ايمان را انعامشان كرده ، واجب است كه ديگر چنين كارى را نكنند و وقتى مىخواهند عملى را انجام دهند ، تحقيق كنند و باز هم تابع و منقاد خلق و خوى دوران جاهليت و آثارى كه از آن دوره باقى مانده نشوند . بحث روايتى در كتاب در المنثور در تفسير آيه : * ( « وَما كانَ لِمُؤْمِنٍ أَنْ يَقْتُلَ مُؤْمِناً إِلَّا خَطَأً . . . » ) * آمده : كه ابن جرير از عكرمه روايت كرده كه گفت : حارث بن يزيد بن نبيشه از بنى عامر بن لوى و ابى جهل ، همواره عياش بن ابى ربيعه را شكنجه مىكردند ، سپس همين حارث از مكه بيرون آمد تا به مدينه نزد رسول خدا ( ص ) مهاجرت نموده اسلام آورد ، در بين راه يعنى در حره به عياش نامبرده برخورد ، عياش فرصت را غنيمت شمرده ، جستن كرد و روى سينه حارث نشست و به خيال اينكه او هنوز كافر است به قتلش رسانيد و سپس نزد رسول خدا ( ص ) آمده ، جريان را به اطلاع آن جناب رسانيد و چيزى نگذشت كه آيه : * ( « وَما كانَ لِمُؤْمِنٍ أَنْ يَقْتُلَ مُؤْمِناً إِلَّا خَطَأً . . . » ) * نازل شد و رسول خدا ( ص ) آيه را